Aracın üç temel parçası
Bir vidanjörü anlamak için onu üç parçaya ayırmak işinizi kolaylaştırır: vakum pompası, sızdırmaz tank ve emiş hortumu. Pompa genellikle aracın motorundan güç alır ve tankın içindeki havayı dışarı üfler. Tank, içeri hava sızdırmayacak biçimde kapaklarla kapatılır; en küçük bir sızıntı bile oluşan basınç farkını zayıflatır.
Hortum ise tankın emiş vanasına bağlanır ve boşaltılacak çukura, rögara ya da kuyuya indirilir. Tankın dolduğunu anlamak için çoğu araçta bir seviye göstergesi bulunur; ayrıca pompaya sıvı kaçmasını önleyen bir emniyet vanası ve ayırıcı düzenek yer alır. Bu düzenek, köpük veya sıvının pompaya ulaşıp ona zarar vermesini engeller.
Aracın arkasında ya da yanında hortumların sarıldığı bir makara bulunur. Operatör emiş sırasında vanayı kademeli açıp kapatarak akışı yönetir; vana birden açılırsa hortum sıçrayabilir, çok kısık tutulursa da tıkanma riski doğar. Bu yüzden işin önemli bir kısmı aracın gücünden çok kullanımdaki dikkatle ilgilidir.
Basınç farkı suyu nasıl hareket ettirir?
Pompa tanktaki havayı boşalttıkça içerideki basınç düşer. Hortumun açık ucu ise sıradan hava basıncının etkisindedir. Doğa bu farkı dengelemek ister ve hortumun ucundaki sıvıyı düşük basınçlı bölgeye, yani tanka doğru iter. Pipetle meyve suyu içerken olan şeyin büyük ölçekli hâli budur.
Bu yöntemin güzel yanı, atık suyun pompanın içinden geçmemesidir. Pompa yalnızca havayla çalıştığı için taşlı, lifli veya yoğun çamurlu atık da hortumdan geçebildiği sürece tanka ulaşır. Tank dolduğunda pompa ters yönde çalıştırılabilir; bu kez tank basınçlandırılır ve içerik boşaltma noktasında dışarı verilir.
Pompanın ters çalıştırılabilmesi başka bir işe de yarar: emiş sırasında hortumda bir tıkanma olursa kısa süreli bir basınçla hortum geri üflenerek açılabilir. Bu da çekimin kesintiye uğramadan devam etmesini sağlar.
Hortum mesafesini belirleyen koşullar
Vidanjör hortumunun erişebileceği mesafe için herkese uyan tek bir ölçü vermek doğru olmaz. Emiş gücü her durumda aynı kalmaz; araç ile atık arasındaki koşullar sonucu doğrudan değiştirir. Sahada en çok şu etkenler belirleyicidir:
Hava sıcaklığı da küçük bir etkendir. Soğuk havalarda koyu çamur daha ağır akabilir; sıcak günlerde ise çukurdaki gaz daha belirgin hissedilir. Bu etkenlerin hiçbiri tek başına belirleyici olmaz, ama birlikte değerlendirildiğinde çekimin nasıl planlanacağını şekillendirir. Bu nedenle ekipler genellikle ilk ziyarette sahayı görüp aracın yerini ona göre seçer.
- Yükseklik farkı: Atık aracın bulunduğu seviyenin altındaysa emiş kolaylaşır, üst katlara ya da yokuş yukarı çekim zorlaşır.
- Atığın kıvamı: Sulu atık kolay taşınır; dibe çökmüş, sıkışmış çamur daha fazla direnç gösterir ve bazen önce karıştırılması gerekir.
- Hortumun geçtiği yol: Keskin dönüşler, dar kapı aralıkları ve merdivenler akışı yavaşlatır.
- Bağlantı sayısı: Her ek parça küçük bir hava kaçağı noktasıdır; uzatmalar arttıkça verim düşebilir.
- Aracın yanaşabileceği yer: Dar sokak, park yasağı veya bahçe duvarı aracı atıktan uzakta tutabilir.
Çekimden önce sizin bilmeniz gerekenler
Ekibi çağırmadan önce çukurun veya rögarın kapağının nerede olduğunu bilmeniz, işi baştan kolaylaştırır. Kapak toprakla örtülmüşse ya da üzerine saksı, beton parça konmuşsa ulaşılabilir hâle getirilmesi gerekir. Aracın nereye park edebileceğini ve atık noktasına kadar hortumun hangi güzergâhtan geçeceğini telefonda anlatmanız, doğru hazırlıkla gelinmesini sağlar.
Anadolu Yakası'nda yokuşlu, dar ve araç trafiğinin yoğun olduğu sokaklar az değildir. Bu tür yerlerde aracın yanaşması ve hortumun serilmesi önceden konuşulursa sürpriz yaşanmaz. Biz de adresi dinlerken yükseklik farkını, kapıdan çukura kadar olan yolu ve varsa merdivenleri sorarız.
Emiş gücü neden bazen azalır?
Çekim sırasında akışın yavaşladığını fark etmek mümkündür. Bunun en yaygın nedeni hortumun ağzına iri bir parçanın, örneğin bez, taş veya plastik bir nesnenin yapışmasıdır. Hortum ucu kısa süre yukarı kaldırılıp içeri hava alındığında tıkanıklık çoğu zaman kendiliğinden çözülür.
Bir diğer neden tankın dolmaya yaklaşmasıdır. İçerisi doldukça boş hacim azalır ve pompanın oluşturduğu basınç farkı daha çabuk dengelenir. Bağlantı contalarındaki aşınma ve kapaklardaki hava kaçağı da gücü düşürür; bu yüzden düzenli bakım aracın verimini doğrudan etkiler. Dipte sertleşmiş bir çamur tabakası varsa hortum yalnızca üstteki sıvıyı alır; tabakanın bir miktar suyla gevşetilmesi gerekebilir.
Vidanjör neyi yapar, neyi yapmaz?
Vidanjörün işi biriken sıvıyı ve çamuru almaktır: foseptik çukuru, rögar, yağ tutucu, bodrumda ya da asansör kuyusunda toplanan su gibi. Boru içine sertleşmiş tortuyu yıkamak veya hattı basınçlı suyla temizlemek ise farklı bir ekipman gerektirir. O iş için kombine kanal açma aracı kullanılır.
Kimyasal içerikli sanayi atıkları da ayrı bir konudur; bunlar için lisanslı atık firmalarıyla çalışılması gerekir. Evsel atık su, foseptik ve benzeri içerikler ise vidanjörün asıl alanıdır. Çekilen atığın yetkili boşaltma noktalarına götürülmesi de sürecin bir parçasıdır.
Sık sorulanlar
Vidanjör çekimi sırasında koku çıkar mı?
Kapaklar açıldığında çukurdaki gaz kısa süre dışarı çıkabilir, bu yüzden bir miktar koku normaldir. Emiş sırasında hava tanka doğru hareket ettiği için koku çoğunlukla sınırlı kalır. Kapaklar kapatıldıktan ve çevre yıkandıktan sonra koku genellikle dağılır.
Vidanjör üst kattaki bir noktadan su çekebilir mi?
Teknik olarak mümkün olabilir, ancak yükseklik arttıkça emiş zorlaşır. Sonuç atığın kıvamına, hortumun geçeceği yola ve aracın ne kadar yakına park edebildiğine bağlıdır. Böyle bir durumda adresi ve kat bilgisini önceden anlatmanız en sağlıklı değerlendirmeyi sağlar.
Vidanjör ile tıkalı boru açılır mı?
Vidanjör biriken atığı alır ama boru içindeki sert tıkanıklığı her zaman çözmez. Tıkanıklık hattın içindeyse basınçlı su kullanan kombine araç ya da spiral makine gerekir. Çoğu durumda önce birikmiş su vidanjörle alınır, ardından hat açılır.